Welke soorten chili oil zijn er?
Grote kans dat je bij chili oil aan één pot denkt: rode olie met onderin een laag krokante stukjes. Niks mis mee, maar het is pas het begin. Wereldwijd heeft bijna elke keuken een eigen versie.
Neem de Sichuanpeper uit china: die laat je tong tintelen. En dan heb je Japan, Mexico, Vietnam en zelfs Italië nog, die er allemaal hun eigen draai aan geven.
Heb je even? We zetten ze voor je op een rij!
Chili oil en chili crisp: twee groepen
Chili oil is vooral olie: de chili heeft er zijn kleur, pit en aroma aan afgegeven. Chili crisp, ook wel crispy chili oil genoemd, is chili oil vol krokante stukjes die de olie nog meer smaak geven. Veelvoorkomende stukjes zijn gefrituurde chili, knoflook en ui.
Alle soorten hieronder vallen in een van die twee families, of ergens daartussen. Wil je alleen de krokante kant ontdekken, kijk dan bij onze crispy chili oils.
Chinese chiliolie: hóng yóu en yóu pō là zǐ
Chinese chiliolie is chiliolie in z’n eenvoudigste vorm: hete olie gegoten over gemalen chilivlokken. In Sichuan heet die hóng yóu, letterlijk “rode olie”. In de provincie Shaanxi heet die yóu pō là zǐ, “chili overgoten met olie”.
In Shaanxi wordt de olie vaak in drie rondes over de chili gegoten, met sesam en zout, en gaat er op het eind een scheutje azijn bij. Het resultaat is meer olie dan crunch, met een diepe, geroosterde chilismaak.
Deze olie maakt koude gerechten, noedels en wontons af. Denk aan geplette komkommer, of een kom gewone noedels met een flinke lepel chiliolie erdoor.
Chinese chili crisp
Chinese chili crisp is chiliolie vol gefrituurde chili, knoflook en ui, vaak aangevuld met pinda's, sesam of gefermenteerde zwarte bonen. Waar hóng yóu draait om de olie, draait chili crisp om de stukjes.
De bekendste pot is Lao Gan Ma. Tao Huabi begon in 1997 in de Chinese provincie Guizhou met de eerste commerciële productie van chili crisp onder die naam.
Chili crisp kook je niet mee. Je schept het op het laatst over je eten. Denk aan noedels, een gebakken ei, een kom soep of geroosterde groenten.
[lekker-met: titel=Onze potten in deze stijl; keating-and-co-heavy-metal-beast | Chinees geïnspireerd, met rode ui, knoflook en venkel; fly-by-jing-original-sichuan-chilicrisp | Lijkt het meest op Lao Gan Ma]
Sichuan chili olie en málà
Sichuan chili olie herken je aan Sichuanpeper. Die geeft je tong een tintelend, licht verdovend gevoel. Samen met de hitte van chili heet dat málà, Chinees voor "verdovend en pittig".
Sichuanpeper is geen echte peper. Het zijn de gedroogde vruchtschilletjes van de Zanthoxylum, een struik uit dezelfde familie als de citroen. De stof hydroxy-alpha-sanshool laat je zenuwen geloven dat je mond trilt, terwijl er niets beweegt.
Sichuan chili olie hoort bij gerechten die je koud of lauw eet, waar de tinteling goed uitkomt. Denk aan wontons in een plas chiliolie, of koude kip met chiliolie en Sichuanpeper.
[lekker-met: titel=Onze potten in deze stijl; fly-by-jing-xtra-crunchy-sichuan-chilicrisp | Sichuan chili crisp met extra crunch; fly-by-jing-xtra-spicy-sichuan-chili-crisp | Voor wie meer hitte wil]
Japanse rayu en taberu rayu
Rayu (ook la-yu) is de Japanse versie van Chinese chiliolie: sesamolie of neutrale olie met rode chili. Het is meer olie dan crunch, vaak wat milder en sesamachtiger van smaak. In Japan wordt dit veel gebruikt in de dipsaus voor gyoza of over ramen.
Daarnaast bestaat er taberu rayu, letterlijk "chiliolie om te eten". Die zit vol gefrituurde knoflook, sjalot en sesam. Momoya bracht er in 2009 een uit, en een jaar later was het een rage in heel Japan. Een chiliolie die bedoeld is om op te lepelen. Dat kunnen wij alleen maar aanmoedigen.
Gewone rayu gebruik je met een paar druppels tegelijk. Taberu rayu schep je royaal over je eten. Denk aan een gebakken ei, blokjes tofu of een plak avocado.
[lekker-met: titel=Proef deze stijl; white-mausu-peanut-rayu-saus | Pinda, chili en krokante knoflook; white-mausu-peanut-rayu-extra-hot | Dezelfde Peanut Rayu, met extra chile de árbol; white-mausu-black-bean-rayu-saus | Gefermenteerde zwarte bonen en Sichuanpeper]
Vietnamese sa tế
Sa tế is Vietnamese chiliolie met citroengras, knoflook en sjalot, vaak op smaak gebracht met vissaus. Waar Chinese chiliolie draait om chili, draait sa tế om aroma.
Sa tế roer je door je eten of gebruik je als basis. Denk aan een lepel door een kom pho, in een roerbakgerecht of in een marinade voor gegrild vlees.
Filipijnse chili garlic oil
Filipijnse chili garlic oil is chili olie met gefrituurde knoflook en fijngehakte siling labuyo, een klein, heet Filipijns pepertje. In sommige versies zit ook gemalen gedroogde garnaal
De vaste partner is siomai, gestoomde dumplings. Daarvoor meng je de chili garlic oil met sojasaus en een kneepje calamansi, een klein Filipijns citrusvruchtje.
Mexicaanse salsa macha
Salsa macha is de Mexicaanse kant van het verhaal: gedroogde chilipepers in olie, met pinda's en sesamzaad. De saus komt uit de staat Veracruz, en vaak wordt de stad Orizaba als oorsprong genoemd.
Er gaan meestal meerdere soorten chili in, zoals chile de árbol, morita, ancho en chipotle. Het resultaat is geroosterd, nootachtig en diep van smaak. Salsa macha heeft zijn eigen Mexicaanse culinaire traditie en is dus niet simpelweg "Mexicaanse crispy chili oil".
Salsa macha gaat over vrijwel alles wat je ontbijt, lunch of avondeten noemt. Denk aan roerei, taco’s en quesadillas, een kom soep, of door zure room als dip voor chips.
Italiaanse olio di peperoncino
Olio di peperoncino is Italiaanse chiliolie: olijfolie met gedroogde peperoncino. Hij komt uit Calabrië, in het zuiden van Italië, en heet ook wel olio santo, "heilige olie".
Het is geen crunch en geen umami, maar zuivere olijfolie met pit. Het wordt gebruikt als een olie om gerechten af te maken, net als goede olijfolie. Denk aan een paar druppels over een bord pasta of een punt pizza.
Moderne chili oils
Moderne chili oils zijn potten van nieuwe merken die zich weinig aantrekken van strakke hokjes. Olie, chili en crunch blijven de basis, maar daaromheen gebeurt van alles. Denk aan Zuid-Indiase specerijen met kerrieblad, rokerige Mexicaanse pepers of zelfs een crunch helemaal zonder pit.
[lekker-met: titel=Onze potten in deze stijl; keating-and-co-funky-beast | Zuid-Indiaas, met kerrieblad; white-mausu-smokey-chili-oil | Rokerig, met chipotle morita; momofuku-milde-knoflook-chili-crunch-chili-olie-specerij-geen-hitte | Alle crunch, geen hitte]